Een samenvatting van het advies van MONA (januari 2005)
Hierbij vindt u een samenvatting van het geïntegreerd eindrapport van MONA. De volledige versie is te downloaden onder de rubriek Over radioactief afval/Eindrapport.
België heeft sinds de jaren vijftig nucleaire activiteiten op haar grondgebied. Deze activiteiten met een industrieel, wetenschappelijk of medisch karakter brengen afval met zich mee. Een groot deel hiervan is radioactief afval. Dit radioactief afval heeft een potentieel risico voor de mens en het milieu en vereist een veilig beheer om te beletten dat het schade berokkent zolang zijn radioactiviteit niet voldoende is verminderd. Om deze veiligheid op korte en lange termijn te garanderen zijn er speciale verwerkingsmethoden en opslaggebouwen nodig.
NIRAS, de instelling die verantwoordelijk is voor het radioactief afvalheer in België, is vanaf de jaren negentig bezig om voor laag- en middelactief kortlevend afval een definitieve oplossing uit te werken. Dit type afval wordt ook categorie A-afval genoemd. Een voorbeeld van definitieve oplossing is een oppervlakteberging zoals uitgebaat in Frankrijk (Centre de l’Aube) en Spanje (El Cabril). Maar het bleek niet mogelijk een geschikte locatie voor een berging te vinden, omdat NIRAS alleen uitging van een zuiver technisch-wetenschappelijke benadering waarbij de berging zou gebeuren op de meest geschikte bodem, zonder rekening te houden met de plaatselijke bevolking.
Om uit de impasse te geraken kreeg NIRAS van de regering op 16 januari 1998 de opdracht om methodes te ontwikkelen om een berging (aan de oppervlakte of in de diepte) te integreren op lokaal niveau. Ze moest zich hierbij beperken tot de gemeenten die interesse toonden en de vier bestaande nucleaire zones. Om dit project vorm te geven werkte NIRAS samen met de universiteiten van Antwerpen en Aarlen. In deze nieuwe methodologie kreeg de lokale bevolking een centrale plaats met zelfs een vetorecht om uit het overleg te stappen.
MONA (Mols Overleg Nucleair Afval Categorie A) ontstond uit een samenwerking tussen NIRAS en de gemeente Mol en had de opdracht om na te gaan of een berging van categorie A-afval technisch haalbaar en maatschappelijk aanvaardbaar is in de gemeente Mol. De resultaten van dit onderzoek gaan als advies naar de gemeenteraad in 2005. De gemeenteraad zal dit bespreken en na eventuele opmerkingen, doorsturen naar NIRAS die het dan op haar beurt doorstuurt naar haar voogdijminister. Als de regering dan een beslissing neemt, zal het nog minstens vijf jaar duren vooraleer de werken kunnen starten.
Na vier jaar werking heeft MONA haar advies geformuleerd. Dit advies is genuanceerd: het afval mag er komen maar alleen als alle wettelijke voorschriften worden nageleefd en de voorwaarden die MONA oplegt als een geheel worden gerespecteerd.